Historia


Źródło 1 | Źródło 2 | Źródło 3 | Okupacja | Diabelski kamień | Gwara


 

Rudnik (300 - 330 m) - dość duża wieś pomiędzy pasemkiem Bukowca na Pogórzu Wielickim a Pasmem Barnasiówki, nad pot. o tej samej nazwie. Zachowała się zapiska sądowa z 1443 r., która wyszczególnia spis osad należących do starostwa lanckorońskiego, a wśród nich także Rudnik. Od 1410 r. dzierżawił zamek lanckoroński i ziemie do niego należące, Zbigniew z Brzezia, marszałek koronny i dowódca 34 chorągwi pod Grunwaldem. Rudnik posiada, stare niewątpliwie tradycje górnicze i kowalskie. Pole, gdzie dobywano darniową rudę żelaza, nazywane jest i dzisiaj Żelazną Górką. W 1992 r. 50-lecie swego istnienia obchodził zespół regionalny z Rudnika - Elegia; w wielu przeglądach nagradzany za inscenizację staropolskiego zwyczaju o nazwie Dorota.

 

(Dariusz Dyląg - Beskid Myślenicki)


 

Rudnik (270 - 340 m). Wieś ciągnie się długim około 6 km pasem w dolinie potoku Rudnik i wzdłuż drogi, prowadzącej z Sułkowic do Myślenic. Dolina ta oddziela dwa zalesione pasma: od pn. - pasmo Bukowca (462 m), należące do Pogórza Wielickiego i od pd. Pasmo Dalina (566 m), najdalej w tym rejonie na pn. wysunięte w Beskidzie Średnim.

Historia. Nazwa wsi wywodzi się, być może od darniowej rudy żelaznej. Była ona tu wydobywana w XV i XVI w. Do dziś zachował się ślad po dawnej kopalni w postaci nazwy pola Żelazna Górka. Rudnik był lokowany na prawie magdeburskim w 1300 r., w 1443 r. wymieniono go w składzie dóbr starostwa lanckorońskiego, do którego należał aż do pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. Od czasu sprzedaży w 1777 r. części dawnego starostwa księżnie Franciszce z Krasińskich, żonie Karola, syna Augusta III Sasa, historia Rudnika była podobna do historii Pcimia. Do ostatniego właściciela dóbr w Rudniku, którym w okresie międzywojennym był książę Kazimierz Lubomirski, należało w Rudniku prawie 200 ha ziemi.  

Ruch oporu podczas okupacji hitlerowskiej w latach 1939 -1945. W dniu 5 września 1939 r., w wyniku potyczki między niemieckim patrolem, a tylną strażą wycofującego się polskiego oddziału wojskowego, zginęło czterech wrogich żołnierzy. W odwet za ich śmierć Niemcy rozstrzelali bez sądu 23 Polaków, w tym 15 mieszkańców Rudnika, którzy zostali pochowani w zbiorowej mogile na cmentarzu w Sułkowicach. Wydarzenie to uczczono tablicą pamiątkową umieszczoną na budynku Gminnego Ośrodka Kultury.

    W dniu 1 września 1946 r. Rudnik został odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy za aktywną działalność i ofiary poniesione w podczas II wojny światowej.

Kościół. Napis na tablicy fundacyjnej okazałego, nowego Kościoła w Rudniku głosi: Dnia 13 marca Roku Pańskiego 1981 ks. kardynał Franciszek Macharski wmurował w fundamenty tej świątyni kamień węgielny pochodzący z Grobu Zbawiciela oraz z grobu św. Piotra poświęcony przez Ojca św. Jana Pawła II dnia 16 października 1980 r. w Rzymie.

(Julian Zinkow - Myślenice i okolice PRZEWODNIK MONOGRAFICZNY)


   Wieś w powiecie myślenickim przy gościńcu z Myślenic (5-6 km) do Kalwaryi, w szerokiej dolinie potoku o takiej samej nazwie (prawy. dopł. Skawinki). Od płn. zamykają dolinę wzgórza, tworzące dział wodny dopływów Skawiny i Raby, ze szczytami Bukowiec (445 m.) i Działami (407 m.), od południa Barnasiówka (573 m.), będąca przedłużeniem na zachód pasma Dalina. Wzgórza rozsuwają się ku płd.-zachodowi w szeroką dolinę Skawy. Wieś graniczy na zach. z Sułkowicami, na płd. przez góry z Jasienicą, na płd. również przez góry z Bęczarką. [Pomyłka autorów "Słownika" - (B)] Góry są pokryte świerkowym lasem. Gleba glinkowa, średnio urodzajna. Wieś ma 226 domów, dwór i 1318 mieszkańców; 1292 rz.-kat. i 26 Izrael. Posiadłość większa (Cecylii ks. Lubomirskiej) składa się z 148 morgów roli, 10 morgów łąk, 12 morgów pastwisk i 204 morgów lasu; powierzchnia mniejszych ma 922 morgów roli, 96 morgów łąk, 292 morgów pastwisk i 794 morgów lasu. W 1581 r. (Padwiński, Małopol., 47) należał Rudnik do zamku lanckorońskiego i miał 11 półłanków km., 12 zagród z rolą; 6 komor z bydłem, 3 komory bez bydła, 2 przekupniów i 1 dudkę. W późniejszych czasach przechodził te same losy co Izdebnik i Myślenice.

(Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T IX, s. 933)


Okupacja hitlerowska (1939-1945)

     
     Niemcy wkroczyli do Sułkowic w nocy z czwartego na piąty września 1939 r. Gdy doszli do skrzyżowania dróg na Zielonej – wysłali patrol do sąsiedniego Rudnika, gdzie doszło do wymiany strzałów pomiędzy żołnierzami niemieckimi a strażą tylną polskich oddziałów, wycofujących się w kierunku wschodnim. W wyniku zbrojnego starcia padło trzech Niemców i jeden Polak. Wehrmachtowcy opanowawszy Rudnik, mszcząc się za poniesioną stratę, wywlekli z domów znajdujących się w pobliżu miejsca krótkotrwałej walki 22 osoby, w tym dwie młode dziewczyny i natychmiast wszystkich, bez żadnego śledztwa i sądu, rozstrzelali, pod pretekstem rzekomego współudziału w zabiciu żołnierzy niemieckich. Był to bestialski mord dokonany na niewinnych ofiarach, mogący stanowić jeszcze jeden argument przeciw próbom wybielania frontowych żołnierzy niemieckich.

(Mieczysław Stanaszek - Sułkowice, osiedle 1000 kowali)


Diabelski kamień


   Diabelski Kamień wznosi się na jednej z licznych odnóg (około 460 m) Pasma Dalina, wśród lasu sosnowego, naprzeciw kościoła w Rudniku, na wysokości około 60 m ponad dnem Doliny Rudnika. Składa się z muru skalnego o długości około 30 m, wysokości około 6 m, szerokości do 2,5 m, przedzielonego trzema szczelinami na kilka części. W przedłużeniu tego muru ku wsch. wznosi się nieco wyższa, samotna skałka, o obwodzie około 10 m. Ma ona kształt przewieszonej baszty, podobnej do maczugi. Jest to właściwy Diabelski Kamień. Na sąsiadującej od zach. odnodze Dalina wznoszą się podobne skałki, lecz mniejszych rozmiarów. Obie grupy zbudowane są z gruboziarnistego piaskowca ciężkowickiego, wypreparowanego w wyniku procesów wietrzenia spośród mniej odpornych poziomów kompleksu fliszowego.

 (Julian Zinkow - Myślenice i okolice PRZEWODNIK MONOGRAFICZNY)

 
LEGENDA
 
Legenda ta została podana przez pewnego starca, który opowiadając ja swojemu wnukowi zaczął tak:

   Dawno, dawno temu, kiedy w okolicy Góry Kalwaryjskiej panował pokój i zgoda miedzy sąsiadami, kiedy wszyscy pomagali sobie na wzajem i byli dla siebie przyjaźni biorąc przykład z mnichów zamieszkujących Klasztor Kalwaryjski, pewien diabeł chcąc zburzyć ten panujący ład postanowił zniszczyć jego źródło, a wiec Klasztor znajdujący się w Kalwarii. Jego bronią miał być ogromny głaz niesiony z odległej krainy. Jednak kiedy wieść ta dotarła do św. Piotra, broniącego św. Góry, postanowił on zawrzeć umowę z diabłem. Mowa brzmiała następująco:
   Diabeł zobowiązany był donieąć ów głaz dnia trzeciego od dnia wyruszenia, jednak w chwili zapiania koguta, był on zmuszony pozostawić głaz w miejscu gdzie zdołał dotrzeć. Tak wiec diabeł wyruszył, ale głaz był tak ciężki, że lucyfer często odpoczywał. Kiedy zbliżał się dzień wyznaczony przez św. Piotra, diabeł wiedząc o tym przyspieszył kroku i w pewnej chwili opuszczony przez siły upuścił potężny kamień na jedno ze wzgórz Rudnika i również w tym momencie kogut zapiał, a diabeł zmuszony był pozostawić głaz w tym miejscu.
   Tak więc legenda o "Kamieniu Diabelskim" przedstawia walkę dobra ze złem gdzie zwycięża dobro, dzięki czemu "źródło" wszelkiej przyjaźni miedzy ludźmi czyli Klasztor Kalwaryjski stoi potężny do dziś.


 Gwara

     W Sułkowicach i wioskach należących do gminy można usłyszeć (głównie od starszych mieszkańców) słowa, których znaczenia do końca nie znamy. Pozwoliliśmy sobie przytoczyć kilka przykładów:
 

adukt - adwokat
antykryst - antychryst
bajtlok - bałamut
bele-ka - byle gdzie
bele-ke - byle kiedy
bełek - głębia rzeczna
boczyć - zapomnieć
bitnik - zaczepnik, awanturnik
cytelnik - przewodnik pielgrzymki
ćfornizna - ćwiartka
ciosek - łopatka do chleba
cysos - cesarz
cyjsik chłop - jakiś chłop
ćliwić - łaskotać
cworty - czwarty
ćwioro - czworo
cyrwiec - czerwiec
derwis - psotnik
daremnica - szarwark
demienica - pęcherz
do sela - dotąd
ducka - koszyk wysoki z dwoma uszami
dudrać - leniwie pracować
drżystać - giędzić, głupio mówić
fetlok - grzyb niejadalny
fcora - wczoraj
fsować - wsadzać
fybra - febra
gniłka - ulężałka (np. gruszka)
glandzić - pleść głupstwa po pijanemu
gizd - brzydak
gwizdnął - ukradł
hadra - szmata
hadry - ubrania na co dzień
jadamowa baba - Adamowa żona
jinaksy - nie taki
jangryst - agrest
judosa polić - w wielki czwartek palić słomianą kukłę
jaże -
jeneroł - generał
jubka - kaftanik damski
kanciara - koza, areszt
kido - śnieg pada
kwasi - niepogoda
krakówki - wiązki drzewa na podpałkę sprzedawane w Krakowie
kozanica - kazalnica
kfadrac - kwadrans
lykorz - lekarz
łazęga - łazik, włóczęga
miśkos - kastrowac
nodgroda - nagroda
nodgrobek - nagrobek
noselnik - noczółek w uprzęży końskiej
narugować - pójść do wojska
na klęconcku - na klęczkach
niebo - jarmułka żydowska
nizier - inżynier
oktusa - prześcieradło
omentra - geometra
polik - palik
pekos - piekarz
pisos - pisarz
papsyna - laska młynkowa
plozder - plaster
po pomocku - po ciemku
pomocka - mrok

paćkać - napchać się
poć haf - chodź tu
paucemy - płaczemy
po leku - powoli
powietrznik - letnik
raźny - szybki
repecić - krzątać się
rus - moskalik, śledź
rykać - krzyczeć
roncka - rączka
udać pieniądze - puścić w obieg fałszywe pieniądze
uoflis - rów
uokowit - wódka nieoczyszczona
uońskiego roku, uoni - zeszłego roku
unotoś - ołtarz
weredny - wstrętny
wolańska - byle gdzie
wolaś kedy - byle kiedy
wolacka - ślizgawka
wyćfika - przećwiczenie
wzuwać - obuwać buty
wela - wiele
wyśtaferować - ubrać się odświętnie
zachconko - zachcianka
zarosik - zaraz
zbereźnik - zbytnik, kozak
zbryknąć - brzęknąć szablą, skarbonką
zganiać na kogo - zwalać winę
zmortfy stanie - zmartwychwstanie
zaczontek - początek
zwortać się - opłacić się
zońca - rządca
zganiać na kogo - zwalać winę
zowiś - zawiść
zydek-kozik, nożyk
zyrdka-żerdź
żorny - jedzący z apetytem
scyrka - ścierka
spyrny - uparty
smyrać - łechtać
słuchalnica - konfesjonał
syrotka - stokrotka
sekac - siekacz
stryno - stryjenka
amyśmy - zmyślny
sfarzyć - wymyślać
snur - sznur
stobom - z tobą
stodusa - stodoła
świarny - zgrabny
śtudent - student
śtudyruje - studiuje
śnyk - śnieg
śrybło - srebro
ślyczeć - zlecać
śwok - szwagier
śtuka - sztuka mięsa
trudna - trumna
trękować - tynkować
tyrać - poniewierać
tyrlikać - staczać się
tyrmosić - drażnić, ściskać
tyrpać - szarpać
tamok - tam
tryjater - teatr
tela - tyle
 
(Mieczysław Stanaszek - Sułkowice, osiedle 1000 kowali)